replika telefonlar ve modern islam39
yine sizlere en güzel bilgileri yazan replika telefonlar diyorki İnanç bakımından Şii olmadığını vurgulasa da Bektaşî bir aileden gelen Namık Kemal’in adalet ve hürriyet mücadelesi, Kerbela imgesiyle karakterize Şî'î veya ehl-i beyt politik kültüründen mülhemdir. Süleyman Hüsnü Paşa’ya yazdığı mektuplarının gösterdiği gibi, kendisini “hürriyet şehitlerinden" olarak tanımlayan Kemal, inanç bakımından Şîî olmadığını vurgulamasına karşılık "fakat hürriyet hürmetine, İmam'm namı anıldıkça ağlarız” der (Tansel 1967: II/348, 355).Diğer taraftan Mısırlı Muhatmned Abduh’un temsil ettiği sünni Arap dünyası da Cemaleddin Algânî’nin temsil ettiği Şi'î dünya ile aynı paralele düştü. Araplar ve İranlılar, 1258 sonrası
yaşadıkları ortak tarihi çekilme sonucu giderek ortak, idealistik bir İslam yorumunda buluşmuş, bu buluşma, tarihin hızlandığı XIX. yüzyılda bir Şi’î, Afgânî ile bir Sünnî Arap, Abduh’u kader birliğine sevk etmişti. Hem içsel, hem dışsal tehdit hisseden Afgânî için Batı medeniyetine karşı mücadelenin arkasında yatan en temel kaygı “özgürlük" idi. Kemal’den farklı olarak Abduh, Afgânî ile hem içsel, hem dışsal tehdit hissiyle bilenen hürriyet kaygısını paylaştı. 1 Temmuz 1798’de Fransız askerlerinin İskenderiye’ye çıkarak dağıttığı Arapça bildiride Napoleon, adeta Mesih gibi Mısır halkını asırlardır süren Memlukların zulmünden kurtarmak üzere geldiğini bildiriyordu. Oysa daha sonra esas bu kurtarıcının arkasındaki dünyanın hürriyetlerini tehdit ettiği ortaya çıkacaktı.
Kendilerini zaten asırlardır Memlukların dolaylı işgali altında gören Mısırlıların^^ 1798’de şoktan dolayı etkisi tam fark edilmeyen kısa süreli Fransız işgalinin ardından yabancı bir derebeyi tarafından tepeden inme, radikal bir modernleştirmeye tâbi tutulması, ardından 1882’de İngilizle-rin tam işgaline uğraması, Abduh gibi aydınlarda özgürlük kaygısını zirveye çıkardı. O, Batı’nın gelişini Mısır ve İslam halkının asırlardır çektiği esaretin zir\'esi olarak gördü. Modeniizm dediğimiz yeni bir dünya tasavvuru, “hürriyet/esaret" diyalektiğine dayanır; dinî kimliğîn önleyemediği tutsaklılda karakterize bir geçmiş tasavvuru, yeni bir kimlikle sağlanacak özgür bir gelecek fikrine yol açar. replika telefonlar Afgânî ve Abduh’un özgür bir gelecek tasavvuruyla tarihlerini "hürriyet mücadelesi” açısından yeniden kurması, İslam’a bakışı kökten etkileyecekti.Ortak bir marjinallik hissi sayesinde Batılı tehdidi algılamadaki bu önceliklerine karşılık Osmanlı, İran ve Mısır’dan üç aydın, Kemal, Afgânî ve Abduh’un bu tehdidi algılama ve ona mukabele tarzları büyük ölçüde değişti. Bu değişiklik ise dayandıkları kolektif tedeyyünlerin farklılığın-
Muhammed Abduh (1980: II/318), otobiyografisinde, derin bir mahrumiyet duygusuyla, iki bin yıldır kendileri gibi beşer olan hükümdarlar karşısmda haklarından habersiz olan Mısır halkını uyandırmaya çalıştığını belirtir (Ayrıca, Hourani 1993:141, 157). Namık Kemal’de de benzer şekilde "mazlum bir halkın” sözcülüğü misyonunu buluruz. Ancak klasik dönem Osmanlı yönetiminin meşruiyetini ve tebaanın sahip olduğu hakları defalarca vurgulayan Kemal, bu adalet mücadelesini Tanzimat dönemi bürokratik despotizmine karşı vermiştir.
dan kaynaklanıyordu. Erken modern dünyada İslam dünyası, “tarihi pan" (OsmanlI) ile "seyreden” (İran ve Arap dünyası) olarak adeta kuJJ' laşmıştı. Burada özellikle orijinal olarak ortak bir -Şî’î- politik küitürç dayandıklan halde veri aldıkları İslam yorumlarının farklılığından dolay, Kemal ile Afgânî gibi aydınların Batılı tehdide verdilderi karşılıkla^,, nasıl anlamlı olarak değiştiğini görmek ilginçti.
Afgânî, geleneksel dinî üst-kimlik “Müslüman" yerine, “Garplı" adk ortak "öteki”ye karşı kurulacak yeni medeniyetsel üst-kimlik “Şarklı” üç geleneksel, karşılıldı Sünnî ve Şî’î ötekileştirmeleri ve böylece İran top. lumunda bir Türk ve İslam toplumunda bir Şî’î olarak çifte marjinalliğini aşmayı hedefledi. Bu doğrultuda Marx gibi dini, bu yeni medeniyetsel üst kimliği kuracak ideolojiye dönüştürmeyi tasarladı. Namık Kemal ise ya-şadığı OsmanlI toplumunda sosyal değil, ancak mezhebi bir marjinallik hissedebilirdi.
Kemal, Afgânî’den farklı olarak Osmanh üdebasından idi. Aileden Şi’i politik kültürü aldığı halde üdeba ile ulemayı buluşturan tekke gibi ortak mekânlarda Sünnî dünyagörüşünü de özümsemişti. Bu yüzden o, yetiştiği Şî’î politik kültür sayesinde Afgânî ile birlikte Batılı modernliğin tehdidini ilk algıladığı halde Afgânî’nin tam aksine mezhebi marjinalliğini geleneksel Sünnî kimliğini tahkim yoluyla aşarak Batı medeniyetine karşılık verdi. Daha büyük bir zulüm potansiyeli taşıyan dışsal Batdı tehdit, Kemal’in Osmanlı’nm Sünnî İslam’a dayalı tarihî adalet davasını takdir ederek din-içi mazlumiyet hissinden kaynaklanan mezhebi duyarlığını aşmasını sağlamıştı.
Batılı tehdidibakımdan algılayan onun gibi Osmanh aydınlan
için dava, özgürlüken ziyade adalet divdiSi idi; Batı, adalet g\h\ aşkın değerlerce yönlendirilen kolektif tarihî yolculuğu sekteye uğratmıştı. Nihaî olarak Sünnî kimliğin tahkiminde buluştukları halde Ali Süavi’nin Namık Kemal ile ihtilafı, mezhebi yerine sosyal marjinallik hissinden kaynaklanıyordu. Süavi’nin fundamentalizme benzer açık halkçılığının arkasında sosyal arkaplanmdan kaynaklanan İslam’ın eşitlikçi özüne dayak bir birlik özlemi yatıyordu. Ancak dinamik ortak bir kolektif tedeyyüne dayandıkları içindir ki ayrı mezhebi ve sosyal marjinallikleri, Kemal ve Süavi’yi Batılı tehdit çağında geleneksel Sünnî kimliği tahkime sevk etti. Diğer taraftan Afgânî’de her iki marjinalliğin birleşmesine karşılık dina mik bir tedeyyünün yokluğu, onu. Batı karşısında özgürlük davasına..replika telefonlar sundu..

Hiç yorum yok:
Yorum Gönder